Mamy tylko 24 godziny w ciągu dnia, które szybko zapełniają się jedzeniem, snem, zajęciami w szkole lub na uczelni, pracą oraz szeregiem innych codziennych aktywności. Czas na naukę jest więc ograniczony, dlatego tak ważne jest stosowanie skutecznych strategii uczenia się i korzystanie z kompleksowych materiałów przygotowawczych do egzaminów, aby maksymalnie wykorzystać dostępny czas na naukę, jednocześnie pozostawiając przestrzeń na odpoczynek.
Strategie nauki można ogólnie podzielić na aktywne i pasywne. Aktywne strategie uczenia się wymagają zaangażowania w przyswajanie materiału, na przykład poprzez samodzielne sprawdzanie wiedzy podczas rozwiązywania testów egzaminacyjnych jednokrotnego wyboru. Z kolei pasywne strategie uczenia się nie wymagają takiego zaangażowania, jak na przykład ponowne oglądanie wykładów. Pasywne metody są często atrakcyjne, ponieważ wydają się łatwiejsze – nie wymagają aktywnego przywoływania informacji. Dla niektórych studentów pewne pasywne techniki, takie jak podkreślanie tekstów w podręcznikach, mogły być przez lata ich preferowaną metodą nauki. Jednak w dłuższej perspektywie to aktywne strategie uczenia się pozwalają na bardziej efektywne i trwałe przyswajanie materiału, co jest niezwykle przydatne w przygotowaniach do każdego rodzaju i typu egzaminu.
Aktywne uczenie się
Strategie aktywnego uczenia się obejmują (ale nie ograniczają się do):
- Testowanie samego siebie za pomocą fiszek lub quizów,
- Dyskusje na temat materiału z kolegami z klasy,
- Rysowanie diagramów,
- Pisanie streszczeń (bez zaglądania do materiałów źródłowych),
- Odpowiadanie na pytania z prawdziwych testów egzaminacyjnych.
Strategie aktywnego uczenia się wymagają dość dużego wysiłku, ponieważ trzeba aktywnie przywoływać materiał. Podczas próby aktywnego przywoływania materiału możesz zauważyć, że nie pamiętasz wszystkiego lub nie rozumiesz wszystkiego w pełni, co zmusza Cię do ciągłego sięgania po materiały referencyjne. To jest w porządku! To jest właśnie najlepsza nauka! Za każdym razem, gdy napotykasz trudności i pracujesz nad ich rozwiązaniem, pomagasz konsolidować długotrwałą wiedzę w swoim mózgu oraz budujesz pewność swoich kompetencji przed egzaminem.
Innym wyzwaniem związanym z aktywnym uczeniem się jest to, że wiele z tych strategii wymaga pewnego przygotowania, takiego jak tworzenie własnych fiszek lub quizów, organizowanie grup do nauki, wyszukiwanie przykładowych pytań, notowanie (polecamy metodę Cornell’a jako najbardziej efektywną strategię zapisywania informacji) i tym podobne. Jednak w niektórych przypadkach sam proces przygotowywania materiałów również może pomóc Ci się uczyć. Przykładem tego jest tworzenie własnych fiszek – pisanie informacji na karcie pomaga zapamiętać je w sposób bardziej trwały.
Zaletą strategii aktywnego uczenia się jest to, że nie wymagają one żadnego specjalistycznego sprzętu. Rysowanie diagramów, pisanie streszczeń i podobne działania można łatwo wykonać za pomocą zwykłego długopisu i kartki papieru lub na komputerze. Fiszki można przygotować, korzystając z kart indeksowych, które można kupić praktycznie w każdym sklepie z artykułami papierniczymi, lub używając darmowego oprogramowania do fiszek, takiego jak Anki. Osobiście preferujmy rozwiązania cyfrowe, ponieważ wtedy mamy wszystkie swoje fiszki na telefonie, a przygotowanie ich wymaga mniej wysiłku niż tworzenie kart fizycznych. Co więcej, programy do fiszek zazwyczaj co jakiś czas przypominają starsze treści, aby utrzymać je w pamięci (proces ten nazywa się powtórkami rozłożonymi w czasie, ang. „spaced repetition”). Z drugiej strony, niektórzy wolą tradycyjne karty i pisanie na nich ręcznie, co również może pomóc w zapamiętywaniu. Ostatecznie jednak decyzja należy do Ciebie i do tego, co uznasz za najbardziej komfortowe.
Strategie aktywnego uczenia się doskonale sprawdzają się zarówno podczas indywidualnej nauki, jak i w grupach. Na przykład w trakcie nauki w grupie możesz przygotowywać pytania, aby wzajemnie się sprawdzać. Możecie także ćwiczyć streszczanie rozdziałów z podręcznika lub treści wykładów i przedstawiać je sobie nawzajem. Niektórzy studenci korzystają nawet z platform quizowych online, takich jak Kahoot, aby uczynić grupową naukę bardziej aktywną i zabawną. Podczas prób streszczania i uczenia innych szybko zauważysz, gdzie masz luki w wiedzy, co ułatwi Ci ich zidentyfikowanie i poprawienie.
Pasywne Uczenie się
Najczęściej stosowane strategie pasywnego uczenia się obejmują podkreślanie lub zaznaczanie fragmentów w podręcznikach oraz ponowne oglądanie wykładów. Chociaż te metody wydają się „łatwiejsze”, ponieważ nie wymagają aktywnego przywoływania materiału w danym momencie, poleganie wyłącznie na tych strategiach może sprawić, że późniejsze przypomnienie sobie materiału (np. podczas egzaminu) będzie trudniejsze. Dzieje się tak, ponieważ wcześniej nie ćwiczyłeś aktywnego przywoływania informacji.
W trakcie swojej edukacyjnej drogi napotkasz pewną ilość nieuniknionego pasywnego uczenia się, takiego jak wykłady czy obowiązkowe lektury. Jest to całkowicie w porządku, pod warunkiem, że pasywne uczenie się nie jest Twoją jedyną metodą nauki i że wykorzystujesz strategie aktywnego uczenia się, aby utrwalić to, czego nauczyłeś się z podręcznika lub wykładu. Istnieje kilka sposobów na przekształcenie doświadczeń pasywnego uczenia się w aktywne, o których piszemy poniżej.
Jeśli uczysz się z podręcznika, łatwym sposobem na przekształcenie tej nauki w aktywne doświadczenie jest rozwiązywanie pytań na końcu rozdziału. Jeśli Twój podręcznik nie zawiera takich pytań, możesz przekształcić nagłówki, podtytuły itp. w pytania. Na przykład otwórz podręcznik na losowej stronie z nagłówkiem „Informacje powszechnie dostępne z echokardiogramu”. Możesz zmienić ten nagłówek na pytanie: „Jakie informacje są powszechnie dostępne z echokardiogramu?”. Diagramy i ilustracje również stanowią dobre źródło pytań. Możesz ćwiczyć rysowanie diagramu z pamięci lub zasłonić opisy małymi kawałkami papieru lub karteczkami samoprzylepnymi i sprawdzić, ile z nich jesteś w stanie przypomnieć sobie samodzielnie.
Zaznaczanie w podręcznikach to popularna strategia nauki; niestety, popularność nie zawsze idzie w parze z efektywnością. Zaznaczanie jest uznawane za pasywną formę nauki, ponieważ nie wymaga aktywnego przywoływania informacji. Co więcej, niektórzy studenci mają skłonność do zaznaczania niemal wszystkiego. Jak mawiał pewien student: „Przecież wszystko jest ważne! Po co mieliby to pisać, jeśli nie jest ważne?”. To samo dotyczy podkreślania, które jest w zasadzie tą samą techniką, tyle że z użyciem zwykłego długopisu zamiast zakreślacza. Zaletą tego, że zaznaczanie nie jest najlepszą strategią nauki, jest to, że możesz teraz zaoszczędzić na zakupie zakreślaczy! 😊
Jeśli uczysz się z wykładów, możesz przekształcić ich cele w pytania lub pisać podsumowania wykładów. Podczas studiów inżynierskich, jeden z naszych ekspertów domenowych prowadził wewnętrznego bloga, na którym pisał tyle, ile był w stanie zapamiętać na temat każdego celu wykładu, a następnie uzupełniał luki w wiedzy, przeglądając odpowiednie slajdy lub notatki sporządzone podczas wykładu.
Niektórzy studenci lubią ponownie oglądać wykłady; osobiście sugerujemy unikać tego kierunku na rzecz utrwalania wiedzy za pomocą aktywnych strategii uczenia się poprzez np. rozwiązywanie testów egzaminacyjnych. Jeśli coś jest niejasne podczas wykładu, a slajdy i notatki nie pomagają, sięgnięcie po inne źródło (np. podręcznik) jest zazwyczaj bardziej efektywnym sposobem na uzupełnienie tej luki niż ponowne oglądanie całego wykładu. Alternatywnie, jeśli brakuje Ci tylko drobnej informacji, rozważ obejrzenie tej konkretnej części wykładu jeszcze raz, ale na pewno nie całego programu, ponieważ czas ten można lepiej spożytkować w inny sposób.
Podsumowanie
Krótko mówiąc, korzystanie ze strategii aktywnego uczenia się, które zmuszają Cię do proaktywnego angażowania się w materiał i aktywnego przywoływania informacji, może wymagać większego wysiłku w krótkiej perspektywie, ale ten wysiłek z pewnością opłaci się w dłuższym okresie oraz zagwarantuje najlepsze wyniki egzaminacyjne. Istnieje wiele metod aktywnego uczenia się – wypróbuj je i znajdź te, które działają najlepiej dla Ciebie.