Kiedy uczniowie muszą podejmować decyzje dotyczące swojego procesu uczenia się, w grę wchodzi wiele czynników poznawczych, motywacyjnych, behawioralnych i kontekstualnych. Zestaw umiejętności, których uczniowie używają do zarządzania tymi czynnikami, nazywany jest samo regulowanym uczeniem się.
Samo regulowane uczenie się
Samo regulowane uczenie się definiowane jest jako aktywny, konstruktywny proces, w którym uczniowie wyznaczają sobie cele nauki, a następnie monitorują, regulują i kontrolują swoje procesy poznawcze, motywację i zachowanie, kierując się i jednocześnie ograniczając te działania celami oraz cechami kontekstu, w którym się znajdują. Proces samo regulowanego uczenia się składa się z kilku etapów. Pierwszy to faza przygotowania, w której uczniowie muszą wyznaczyć cele i zaplanować swoje działania związane z nauką. Następnie następuje faza wykonania, w której uczniowie angażują się w zadanie nauki, monitorując i kontrolując swój proces uczenia się. Ostatnia faza to refleksja i ocena, podczas której uczniowie analizują swoje wyniki i zastanawiają się, jak się czują w odniesieniu do swoich osiągnięć.
Nawet jeśli uczeń rozumie, że dana strategia jest skuteczna, może mieć trudności z ustaleniem realistycznych celów lub oceną własnych wyników. Bez odpowiednich umiejętności zarządzania czasem i motywacji akademickiej taki uczeń może nie dostrzec pełnych korzyści płynących ze skutecznej strategii nauki. Badania pokazują, że sukces akademicki to znacznie więcej niż tylko znajomość efektywnych strategii – zależy również od motywacyjnych elementów procesu uczenia się. Samo regulowane uczenie się podkreśla, że nauka jest procesem, na który silnie wpływają czynniki motywacyjne i poznawcze.
Czy typ osobowości ma znaczenie?
Ciekawym zagadnieniem dotyczącym nawyków nauki i samo regulowanego uczenia się jest kwestia, w jakim stopniu indywidualne różnice, takie jak osobowość, mogą odgrywać tutaj rolę. Ostatnie badania badały, czy istnieje korelacja między cechami osobowości a strategiami nauki. W badaniu zmierzono cechy osobowości według tzw. Wielkiej Piątki, czyli modelu, który obejmuje takie cechy jak otwartość na doświadczenia, sumienność, ekstrawersja, ugodowość i neurotyzm. Każda z tych cech jest niezależna od pozostałych i występuje na kontinuum, co oznacza, że poziom jednej cechy nie wpływa na poziom innej. Na przykład osoba, która osiąga wysoki wynik w skali ugodowości, może jednocześnie mieć niski wynik w skali ekstrawersji. Oprócz tego w badaniu mierzono strategie nauki za pomocą narzędzia LASSI (Learning and Study Strategies Inventory), które identyfikuje różne strategie samo regulacyjne, podzielone na trzy kategorie: umiejętności, wola i samoregulacja. Umiejętności obejmują takie strategie jak przetwarzanie informacji, wybieranie kluczowych zagadnień oraz techniki egzaminacyjne. Wola odnosi się do strategii związanych z motywacją, postawą i zarządzaniem lękiem, a samoregulacja obejmuje takie aspekty jak koncentracja, samoocena, zarządzanie czasem i korzystanie z zasobów akademickich.
Badania wykazały kilka interesujących zależności między cechami osobowości a strategiami nauki. Sumienność, czyli tendencja do bycia odpowiedzialnym i zorganizowanym, była związana z wyższymi wynikami w zakresie motywacji, zarządzania czasem i koncentracji. Oznacza to, że uczniowie o niskim poziomie sumienności mogą potrzebować dodatkowego wsparcia w rozwijaniu tych umiejętności, które są kluczowe w procesie samo regulowanego uczenia się. Z kolei stabilność emocjonalna (lub inaczej neurotyzm), czyli skłonność do doświadczania negatywnych emocji, takich jak lęk czy smutek, był powiązany z wyższym poziomem lęku oraz niższymi wynikami w zakresie wybierania kluczowych zagadnień do nauki i koncentracji. Naukowcy sugerują, że osoby z niskim poziomem stabilności emocjonalnej (lub wysokim poziomem neurotyzmu) mogą mieć tendencję do negatywnych myśli, takich jak wątpliwości co do własnych umiejętności, co może zakłócać proces nauki i przygotowania do testów.
Wyniki badania wykazały także pewne zależności pomiędzy innymi cechami osobowości a strategiami nauki, choć nie były one tak silne jak w przypadku sumienności i stabilności emocjonalnej. Na przykład ekstrawersja, czyli skłonność do bycia towarzyskim i energicznym, była związana z większą skłonnością do korzystania z zasobów akademickich. Oznacza to, że uczniowie o niższym poziomie ekstrawersji (czyli bardziej introwertyczni) mogą być mniej skłonni do szukania pomocy, gdy napotykają trudności akademickie.
Czy na podstawie cech osobowości można przewidzieć najlepszy sposób nauki dla danej osoby? Niekoniecznie. Mimo że istnieją pewne zależności między osobowością a strategiami nauki, badania pokazują, że te relacje wyjaśniają jedynie niewielką część różnic w sposobach uczenia się. Niemniej jednak badania te wskazują na bardziej całościowe podejście do uczenia się, w którym sukces akademicki jest wynikiem wielu czynników, w tym również osobowości. Zrozumienie, jak takie czynniki jak osobowość wpływają na wyniki w nauce, może pomóc nauczycielom lepiej wspierać swoich uczniów.
Jak nauczyciele mogą wspierać samo regulowane uczenie się?
Samo regulowane uczenie się to nie tylko strategia, ale całościowe podejście do procesu nauki, które obejmuje planowanie, monitorowanie i ocenę postępów. Uczniowie, którzy potrafią efektywnie regulować swój proces nauki, są lepiej przygotowani do radzenia sobie z wyzwaniami edukacyjnymi. Jednym z kluczowych elementów samo regulowanego uczenia się jest zdolność do krytycznej refleksji nad swoimi postępami i dostosowywania strategii w razie potrzeby. Nauczyciele odgrywają kluczową rolę w rozwijaniu umiejętności regulacyjnych u uczniów. Mogą to robić poprzez wprowadzenie narzędzi i technik, które pomagają uczniom planować swoją naukę, monitorować postępy i dokonywać oceny własnych osiągnięć. Ważne jest, aby nauczyciele nie tylko uczyli konkretnych strategii nauki, ale także motywowali uczniów do ich stosowania oraz pokazywali, jak zarządzać czasem i radzić sobie z wyzwaniami emocjonalnymi, takimi jak lęk przed egzaminami. Dodatkowo, nauczyciele mogą wspierać uczniów w rozwijaniu postawy rozwojowej, która zakłada, że zdolności można rozwijać poprzez wysiłek i naukę, a nie są one z góry ustalone. W ten sposób uczniowie będą bardziej otwarci na podejmowanie nowych wyzwań i naukę w różnych kontekstach.
Podsumowanie
Samo regulowane uczenie się to złożony proces, na który wpływają różne czynniki, takie jak motywacja, umiejętności zarządzania czasem oraz osobowość. Choć istnieją pewne korelacje między osobowością a sposobami uczenia się i wynikami egzaminacyjnymi, to sukces w nauce zależy od wielu czynników. Ważne jest, aby uczniowie nie tylko znali skuteczne strategie nauki, ale także potrafili je stosować w praktyce i dostosowywać do swoich potrzeb. Nauczyciele mogą odegrać ważną rolę, pomagając uczniom rozwijać te umiejętności i wspierając ich w procesie uczenia się.
Żródła:
- Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview: Theory Into Practice: Vol 41, No 2 (tandfonline.com)
- Interplay between personality traits and learning strategies: the missing link | Advances in Physiology Education
- Do Psychosocial and Study Skill Factors Predict College Outcomes? A Meta-Analysis. (apa.org)